شمس الدين ذهبي^[1] رجال‏شناس و مورخ نامور سني است که گرايش‏هاي افراطي سني‏گرايانه دارد. وي در ضمن شرح حال حاکم نيشابوري مي‏نويسد:

«حديث طير» طرق فراواني دارد و من روايات آن را در يک تک‏نگاري مستقل فراهم آورده‏ام که نشان مي‏دهد اين حديث اصل دارد. حديث «من کنت مولاه» نيز طرق خوبي دارد که من براي آن نيز کتابي مستقل فراهم آورده‏ام.^[2]

ذهبي در جاي ديگري نوشته است:

من طرق «حديث طير» را در يک جزء و طرق حديث «من کنت مولاه» را که صحيح‏تر است، در جزء ديگري فراهم آورده‏ام. صحيح‏تر از اين دو روايت، روايتي است که مسلم از علي علیه السلام نقل کرده که رسول‏خدا صلی الله علیه و آله به من فرمود: لايُحِبُّکَ إِلّامُؤمِنٌ و لايُبْغِضُکَ الّامُنافِقٌ.^[3]

ذهبي کتابي هم با عنوان فتح‏المطالب في فضائل علي بن ابي طالب داشته است.^[4] 

تقريباً همه آثار ذهبي درباره اميرمؤمنان علیه السلام ازميان رفته است؛ در حالي که بيش‏تر آثار رجالي و تاريخي وي برجاي مانده است! اين مسئله پرسش‏برانگيز است.

فقط نسخه‏اي از کتاب طرق حديث غدير وي اخيراً در دانشگاه تهران (نسخه ش 1080، برگ‏هاي 211 - 223)^[5]  يافت شد که به کوشش مرحوم استاد سيد عبدالعزيز طباطبايي در حال آماده شدن براي طبع بود که وي درگذشت،^[6]  و اخيراً به چاپ رسيده است. اين کتاب حاوي 125 روايت با اسناد مختلف از حديث غدير است که از منابع مختلف فراهم آمده است. طبق معمول، احاديث بر اساس نام راويان صحابي آن تنظيم شده که شمار آنان به سي مي‏رسد. به علاوه، چند روايت نيز ذيل عنوان «عن جماعة» نقل شده است.

ذهبي در اين اثر، از چندين مأخذ مهم که به طور مستقل درباره حديث غدير نگاشته شده بود، استفاده کرده است؛ از جمله

کتاب‏الولايه تأليف از محمد بن جرير طبري

کتاب الولايه از ابن عقده

را مي‏توان نام برد. رواياتي را هم از کتاب‏هايي نقل کرده است که در دسترس هستند. براي نمونه مي‏توان به کتاب الخصائص نسائي يا المستدرک حاکم اشاره کرد. به علاوه، از ديگر آثار حديثي مانند مصنف عبدالرزاق يا ابن ابي شيبه نيز برخي از روايات را برگزيده و نقل کرده است. وي در ادامه نقل برخي از روايات، به بررسي سند آن‏ها مي‏پردازد و برخي از اين طرق را ضعيف و برخي را صحيح مي‏داند. عبارت آغازين کتاب ذهبي چنين است:

حديث «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَعَلِيٌّ موَلاهُ» از احاديث متواتر است که به طور يقين از رسول‏خدا صلی الله علیه و آله صادر شده و گروه بسياري از طرق صحيح و حسن و ضعيف آن را روايت کرده‏اند.^[7]

برگرفته از مقاله : غدیریه نگاری در جهان اسلام

پی نوشت :

[1]. 673 - 748 ق

[2]. بنگريد به مقدمه نگارنده بر کتاب‏الولايه، از محمد بن جرير طبري؛ نيز: ذهبي، شمس‏الدين، رسالة طرق حديث من کنت مولاه.

[3]. ذهبي، سير اعلام‏النبلاء، ج 17، ص 169.

[4]. همو، تذکرة الحفاظ، ج 1، ص 10؛ صفدي، نکت ‏الهميان، ص 343؛ محقق طباطبايي، سيد عبدالعزيز، اهل‏البيت في‏المکتبةالعربيه، ص 334 - 335، ش 533.

[5]. دانش‏پژوه، محمدتقي و افشار، ايرج، فهرست نسخه‏هاي خطي کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران، ج 3، ص 523.

[6]. سيد عبدالعزيز طباطبايي، فقيد علم و تحقيق، در رمضان المبارک سال 1416 درگذشت.

[7]. ذهبي، شمس‏الدين، رسالة طرق حديث من کنت مولاه فعلي مولاه، ص 11.